Seksuele insignes

Vulva en fallus op een ladder, mogelijk een verwijzing naar overspel (Yper Museum, SM 002958)

Een bijzondere categorie zijn de seksuele insignes. Vooral in de 14de eeuw zijn ze populair. Voorstellingen van vrijende koppels, mannen die hun geslachtsdeel tonen, rennende fallussen en vliegende vulva’s. Sommige insignes verwijzen ook subtiel naar de geslachtsdaad. ‘Aan het spit rijgen’ is een eufemisme voor vrijen, vleugels kunnen verwijzen naar ‘vogelen’ en ‘een trapken onttellen’ is een bedekte term voor overspel.


Het zijn deze insignes die ons een ander beeld van de middeleeuwen geven. Over hun betekenis is het gissen. Buiten de seksuele insignes zelf, zijn er geen andere bronnen over de speldjes terug te vinden. Er zijn geen schriftelijke verwijzingen en ook op afbeeldingen uit de periode zijn ze nergens terug te vinden. We moeten het dus stellen met hypotheses en mogelijke verklaringen.

Man toont geslachtsdelen (Yper Museum, SM 002953)

vruchtbaarheid

Verschillende insignes linken naar zaaien, oogsten en de landbouw. Dit verwijst ook vaak naar de menselijke vruchtbaarheid en voortplanting. Zo zijn er meerdere insignes waar een vrouw een fallus uit de grond opgraaft met een schop. Een duidelijke verwijzing naar de oogst. Droeg men deze insignes misschien als middel om de eigen vruchtbaarheid een handje te helpen?

Een vrouw graaft een fallus op (Yper Museum, SM 005841)
Man toont geslachtsdelen (Yper Museum, SM 002951)

Amulet

In de oudheid staan seksuele voorstellingen bekend om het kwaad af te weren. Plutarchus schrijft dat alles wat onfatsoenlijk en obsceen is, het kwade afleidt. Geslachtsdelen wekken weerzin op volgens hem maar werken tegelijk ook op de lachspieren. Of de seksuele insignes uit de 14de eeuw dezelfde functie hebben, is niet helemaal zeker. Misschien gaat het wel gewoon om humoristische, uitdagende voorstellingen die bij de jeugd populair zijn?

Link met volksverhalen

Net zoals bij de andere insignes, is er ook bij de seksuele insignes soms een link met literatuur. Intrigerend zijn de 13de-eeuwse Franse en Duitse volksverhalen. Bij enkele treden geslachtsdelen op als onafhankelijke personages. En dat doet denken aan de seksuele insignes waar fallussen en vulva’s met pootjes en vleugels zelfstandig voortbewegen.


Een voorbeeld van zo’n verhaal is het nonnentoernooi. Hier neemt een ridder na een ruzie afscheid van zijn geslachtsdeel: ze gaan elk hun eigen weg. De fallus komt in een klooster terecht, waar de zusters ruzie maken over de vondst. Om de lieve vrede te bewaren, richt moeder-overste een toernooi in. De winnaar mag de prijs meenemen naar haar kamer. Maar als het toernooi eindigt, is de fallus spoorloos. Hier breekt het verhaal af, we weten niet hoe het eindigt.

Vulva en fallus met pootjes (Yper Museum, SM 005018)

Meer ondeugende insignes hieronder

Koppel dat de liefde bedrijft Omschrijving Dit insigne lees je bijna als een stripverhaal. Links zie je een jonge vrouw en oude heer. Rechts zie je hetzelfde paar de liefde bedrijven. De man ligt onderaan, de onderdanige positie in die periode. Het tafereel is een waarschuwing voor koppels met een groot leeftijdsverschil. (SM 002950) Periode: 1325-1374 Techniek/materiaal: gegoten tin-loodlegering
Man toont zijn geslachtsdelen Omschrijving Een man toont verbazingwekkende flexibiliteit. Centraal zijn de geslachtsdelen duidelijk zichtbaar.(SM 002951) Periode: 1325-1374 Techniek/materiaal: gegoten tin-loodlegering
Man toont zijn geslachtsdelen Omschrijving Een geklede man steekt zijn benen in de lucht. Met zijn handen toont hij zijn fallus. (SM 002952) Periode: 1325-1374 Techniek/materiaal: gegoten tin-loodlegering
Man toont zijn geslachtsdelen Omschrijving Onder een boom zitten twee mannen. De rechtse toont zijn uitvergroot geslachtsdeel. De linkse man is half ontbloot. (SM 002953) Periode: 1325-1374 Techniek/materiaal: gegoten tin-loodlegering
Een niet-ontloken fallus Omschrijving Een vrouw met een schop in de hand streelt een fallus in de grond. (SM 002954) Periode: 1300-1349 Techniek/materiaal: gegoten tin-loodlegering
Twee figuren met schop en fallus Omschrijving Twee vrouwen staan in een veld. De ene streelt een fallus die nog onder de grond ligt, de andere heeft een schop vast. Bovenaan de tekst ‘vedel apri’. (SM 005022) Periode: 1275-1300 Techniek/materiaal: gegoten tin-loodlegering
Een niet-ontloken fallus Omschrijving Een vrouw met een schop in de hand streelt een fallus in de grond. (SM 005841) Periode: 1300-1349 Techniek/materiaal: gegoten tin-loodlegering
Fallusdier Omschrijving Een man (zijn hoofd ontbreekt) zit op een gekroond fallusdier en bespeelt een snaarinstrument. De eikel rust op een schenkkan. Het spelen van de vedel (‘vedelen’) is een metafoor voor seks. (SM 002956) Periode: 1325-1374 Techniek/materiaal: gegoten tin-loodlegering
Fallusdier en vulva Omschrijving Links een fallus op twee benen, rechts een vulva op twee benen met hoed en staf in het midden. (SM 002957) Periode: 1325-1374 Techniek/materiaal: gegoten tin-loodlegering
Vulva en fallus op ladder Omschrijving Op een ladder staan een fallus en een vulva. De fallus staat bovenaan en bevestigt zo de goede orde: de man staat boven de vrouw. Of is het een verwijzing naar de uitdrukking ‘een trapken onttellen’ waarmee overspel wordt bedoeld (SM 002958) Periode: 1325-1374 Techniek/materiaal: gegoten tin-loodlegering
Fallusdier Omschrijving Een fallus met beentjes en een staartje. Bovenaan ontbreekt een figuur. (SM 002961) Periode: 1200-1500 Techniek/materiaal: gegoten tin-loodlegering
Vulva en fallus aan het spit Omschrijving Een fallus aan het spit. Daaronder zie je een vulva als vetvanger. ‘Aan het spit rijgen’ is een metafoor voor de geslachtsdaad. (SM 002960) Periode: 1200-1500 Techniek/materiaal: gegoten tin-loodlegering
Fallusdier Omschrijving Een fallusdier met beentjes en vleugels. De vleugels zijn mogelijk een verwijzing naar vogels of ‘vogelen’. (SM 002962) Periode: 1200-1500 Techniek/materiaal: gegoten tin-loodlegering
Man toont zijn geslachtsdelen Omschrijving Een man met hoed draagt een afgebroken mand. Zij heeft een ontbloot achterwerk en uitvergroot geslachtsdeel. (SM 002963) Periode: 1325-1375 Techniek/materiaal: gegoten tin-loodlegering
Fallusdier Omschrijving Een gekroond fallusdier met vleugels en een bel.(SM 002964) Periode: 1200-1500 Techniek/materiaal: gegoten tin-loodlegering
Fallusdier en vulva Omschrijving Een fallusdier met een bel rond zijn nek en vulva met beentjes. Onderaan staan de letters ‘RINGELIN’. (SM 0050818) Periode: 1330-1349 Techniek/materiaal: gegoten tin-loodlegering
Fallus Omschrijving Een fallus met scrotum. Een parodie op de Franse ‘fleur de lis’. (SM 005019) Periode: voor augustus 1383 Techniek/materiaal: gegoten tin-loodlegering
Vulva Omschrijving Een gekroonde vulva met vleugels. (SM 005021) Periode: voor augustus 1383 Techniek/materiaal: gegoten tin-loodlegering
Koppel dat de liefde bedrijft Omschrijving Copulerend paar, niet volledig bewaard. De rouw zit bij de man op schoot. Dit insignes is aan beide zijden afgewerkt en is hol vanbinnen. Waarschijnlijk zat het onderlijf van de man dat ontbreekt, vast met een scharnier waardoor het kon bewegen. (SM 005843) Periode: voor augustus 1383 Techniek/materiaal: gegoten tin-loodlegering